ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗប្រចាំឆ្នាំ២០២២ ដែលយើងអាចទាញយកជាចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ចនិងយល់ដឹងពីបញ្ហានយោបាយលើពិភពលោក  (វគ្គ១)

សេដ្ឋកិច្ច&​ពាណិជ្ជកម្ម ៖ ពិភពលោកបានឆ្លងកាត់នូវសម័យអន្តរកាលថ្មីមួយ ដោយសារជំងឺរាតត្បាតសកល កូវីដ១៩ ចាប់តាំងតែពីដើមឆ្នាំ២០១៩ ដល់ ឆ្នាំ ២០២០ និងបន្តដល់ឆ្នាំ២០២១។

ទោះបីជាវិបត្តិជំងឺរាតត្បាតសកលបានធូរស្រាលច្រើននៅក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ក្តី ប៉ុន្តែស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកមិនអាចវិលត្រឡប់មកវិញបានភ្លាមឡើយ ដោយសាររតែការកកើតឡើងនៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចថ្មីមួយទៀត ដែលចាប់ផ្តើមពីពេលរុស្សីបានសម្រេចចិត្តបើកប្រតិបត្តិការដោយយោធាទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែន។

ជាមួយ វិបត្តិថាមពលក៏បានផ្ទុះឡើងនៅតាមប្រទេសជាច្រើន ជាពិសេសអឺរ៉ុប និងរីករាលដាលទៅដល់បណ្តាប្រទេសផ្សេងៗទៀត បូករួមទាំងអាមេរិកផង និងបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ទៅដល់បញ្ហាតម្លៃក្នុងទីផ្សារ ខណៈអត្រាអតិផរណាបានបន្តកើនឡើងឥតឈប់ឈរ បូករួមទាំងបញ្ហាវិបត្តិស្បៀងអាហារផង និងវិបត្តិបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុផង។

ឆ្នាំ ២០២២ នេះ មានហេតុការណ៍ និងព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើនបានកើតឡើង ដែលមានរឿងខ្លះ គឺជារឿងដែលគួរឲ្យយើងអាចស្វែងយល់បានពី ចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ចផង និងរឿងខ្លះអាចឲ្យយើងស្វែងយល់បានពីបញ្ហានយោបាយនៅលើពិភពលោកផង៖

ខែមករា៖

• ប្រទេសអ៊ីស្រាអ៊ែលក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេដែលដំណើរការវ៉ាក់សាំងការពារកូវីដដូសទី ៤ ក្នុងគ្រាដែលវីរុសប្រភេទអូមីក្រុងចាប់ផ្តើមផ្ទុះឡើងនិង ខណៈដែលពលរដ្ឋអាមេរិកដែលឆ្លងកូវីដ១៩ បានកើនឡើងដល់កំណត់ត្រា ១ លាននាក់ត្រឹមពេលមួយថ្ងៃ

• ក្នុងពេលវិបត្តិកូវីដ១៩ គ្រប់ទីកន្លែង ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុន Apple បានក្លាយទៅជាក្រុមហ៊ុនឯកជនដំបូងបំផុតរបស់អាមេរិក និងពិភពលោក មានទ្រព្យសម្បត្តិដល់ទៅ ៣ ទ្រីលានដុល្លារពោល គឺកើនឡើងដល់ទៅ ៣ ដង ត្រឹមរយៈពេល ៤ ឆ្នាំ

ខែកុម្ភៈ

• ថ្ងៃទី ២៤ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធីបតីរុស្សីដាក់បញ្ជាយោធាបើកប្រតិបត្តិការដែលមានឈ្មោះថា ប្រតិបត្តិការពិសេស ឬ Special Military Operation

• នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន តាមគ្រប់ច្រកទាំងអស់ទាំងផ្លូវអាកាស ផ្លុវទឹក ផ្លូវគោកជាលទ្ធផលត្រឹមប៉ុន្មានថ្ងៃដែលរុស្សីបានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋអ៊ុយក្រែនដល់ទៅ ១៨ លាននាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តផ្លាស់ទីលំនៅ

• ថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ យូអិនបានព្រមានពីកម្រិតគ្រោះថ្នាក់បំផុតនៃបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ដោយកំណើនសីតណ្ហភាពបានកើនឡើងខ្លាំងដល់ចំណុចដែលយូអិនហៅថា Very High Risk of Extinction

ខែមិនា៖

• ប្រធានាធិបតីអាមេរិក​ Joe Biden នាថ្ងៃទី៨ ខែមិនា បានប្រកាសហាមប្រាមរាល់ការនាំចូលប្រេងឆៅរបស់រុស្សីទាំងអស់ដែលក្នុងនោះអង់គ្លេសជាអ្នកបង្ហាញជំហគាំទ្រមុនគេបំផុត

• ថ្ងៃទី៩ ខែមិនា លោក Yoon Suk Yeol ឈ្នះឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធីបតីកូរ៉េខាតត្បូង

• ភ្លើងឆេះព្រៃដ៏អាក្រក់នៅអាមេរិកចំនួន ១៧៨ ទីតាំង បានបំផ្លាញផ្ទៃដីព្រៃឈើដល់ទៅ ១០៨ ០០០ អា ឬប្រមាណជា ៤៣ ៧០៦ហិកត្រាគិតត្រឹមរដ្ឋតិចសាស

• ថ្ងៃទី ២២ ខែមិនា អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញបំណែកប្លាស្ទិកដ៏តូចបំផុតមួយនៅក្នុងឈាមរបស់មនុស្សជាលើកដំបូងគឺជាដំណឹងអាក្រក់ដែលមានន័យថា ការបំពុលអាកាសធាត់ដោយជ័រប្លាស្ទិកអាចមាននៅគ្រប់ទីកន្លែងសូម្បីក្នុងខ្លួនប្រាណរបស់មនុស្ស

• ចុងខែមិនា អាមេរិកប្រកាសបញ្ចេញប្រេងឆៅពីស្តុកប្រមាណជា ១ លានបារ៉ែល ដើម្បីប្រើប្រាស់ទប់ទល់នឹងការកើនឡើងនៃតម្លៃសកលនៅក្នុងទីផ្សារក្នុងស្រុកសម្រាប់រយៈពេលយ៉ាងហោចណាស់ ៦ ខែ

ខែមេសា៖

• អភិបាលក្រុង Mariupol របស់អ៊ុយក្រែន បាននិយាយថា ពលរដ្ឋស៊ីវិលដែលបាត់បង់ជីវិត ដោយសារការលុកលុយរបស់រុស្សីកើនឡើងដល់ ១០ ០០០ នាក់ ខណៈអ្នកតាមដានជឿជាក់ថា ចំនួននេះអាចមានទំហំទ្វេដងគិតទៅលើសាកសពជាក់ស្តែង

• ត្រឹមថ្ងៃទី ១២ ខែមេសា ចំនួននៃអ្នកឆ្លងកូវីដ១៩ ទូទាំងពិភពលោកកើនដល់ ៥០០ លាននាក់ ខណៈអ្នកចង់វ៉ាសាំងដំបូងមានប្រមានជា ៥,១ ពាន់លាននាក់ ឬត្រូវជា ៦៦ ភាគរយនៃពលរដ្ឋពិភពលោក

• អត្រាអតិផរណានៅអាមេរិកកើនដល់ ៨,៥ ភាគរយ ជាលើកដំបូង គិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨១ ដោយសារតែតម្លៃហ្គាសឡើងថ្លៃផងនិងព្រមទាំងតម្លៃជួលអចលនទ្រព្យនិងតម្លៃម្ហូបអាហារផង

ខែឧសភា៖

• ប្រធានាធិបតីស្រីលង្កា Mahinda Rajapaksa ចុះចេញពីតំណែងតែប្រគល់តំណែងទៅឱ្យប្អូនប្រុសលោក Gotabaya Rajapaksa នាថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ក្រោយពេលដែលការតវ៉ាប្រឆាំងកាន់តែផ្ទុះខ្លាំងក្នុងប្រទេស និងបានបណ្តាឱ្យមានអ្នកស្លាប់ ៤ នាក់

• Apple ប្រកាសបញ្ចប់ការផលិតប្រភេទឧបករណ៍ iPod music player បន្ទាប់ពីវត្តមាននៅក្នុងទីផ្សារអស់រយៈពេល ២១ ឆ្នាំកន្លងមក

• ថ្ងៃទី ១២ ខែឧសភា កូរ៉េខាងជើងទើបប្រកាសករណីកូវីដ១៩ លើកដំបូងរបស់ខ្លួនជាប្រភេទអូមីក្រុង ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញជឿជាក់ថាពលរដ្ឋជាង ២៥ លាននាក់ របស់ខ្លួននៅមិនទាន់ទទួលបានវ៉ាក់សាំងនៅឡើយ

• ពលរដ្ឋអាមេរិកស្លាប់ដោយសារកូវីដកើនឡើងដល់ ១ លាននាក់ ជាលើកដំបូង ហើយសេតវិមានចេញបញ្ជាឱ្យទំលាក់ទង់ជាតិពាក់កណ្តាលដើម្បីកាន់ទុក្ខ

• ថ្ងៃទី ២៣ ខែឧសភា ​ប្រធានាធិបតីអាមេរិក Joe Biden ជាលើកដំបូង បានប្រើប្រាស់ពាក្យថានឹងប្រើប្រាស់យោធាដើម្បីការពារដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់កោះតៃវ៉ាន់ក្នុងករណីចាំបាច់បំផុតប្រឆាំងទៅនឹងរដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំង

ខែមិថុនា៖

• WHO ប្រកាសថាជំងឺឆ្លងអុតស្វាមិនទាន់ចាត់ចូលជាជំងឹរាតត្បាតសកលនៅឡើយ ខណៈករណីឆ្លងមាននៅប្រមាណជា ២៧ ប្រទេសមកហើយគិតត្រឹមថ្ងៃទី ៤ ខែមិថុនា

• វិស្វករម្នាក់របស់ Google ទំលាយព័ត៌មានថា បច្ចេកវិទ្យា AI របស់មនុស្សយន្ត Lamda អាចចេះគិតគូរ និងមានគំនិតពិចារនាដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែជាលទ្ធផល Google បានសម្រេចចិត្តបណ្តេញគាត់ចេញពីក្រុមហ៊ុន

• ថ្ងៃទី១៣ ខែមិថុនា ត្រីទឹកសាបធំបំផុតរបស់ពិភពលោកត្រូវបានគេប្រទះឃើញមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានទំហំដល់ទៅជិត ៤ ម៉ែត្រ និងទទឹកជាង ២ ម៉ែត្រ

• អាមេរិកសម្រេចចិត្តបង្កើនអត្រាការប្រាក់បន្ថែម ០,៧៥ ភាគរយទៀត គឺជាកំណើនដ៏ច្រើនបំផុតមួយមិនធ្លាប់មាន គិតចាប់តាំងតែពីឆ្នាំ ១៩៩៤ ដោយសង្ឃឹមថានឹងអាចទប់ទល់ទៅនឹងកំណើនអតិផរណា

• គ្រោះរញ្ជូយដីដ៏សាហារនៅអាហ្គាស្ថានមិនធ្លាប់មានរយៈពេល ២០ ឆ្នាំ កម្រិត ៦,១ រិចទ័រ បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២២ ខែមិថុនាដោយមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១ ០០០ នាក់ បានបាត់បង់ជីវិត និងរបួស ១ ៥០០ នាក់

• អង់គ្លេសប្រកាសថាទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់ខ្លាំងពីកម្រិតអតិផរណាដ៏ខ្ពស់បំផុតមួយ ៩,១ ភាគរយ ពោលគឺខ្ពស់ជាងបណ្តាប្រទេសណាទាំងអស់នៅ G7

• ទីក្រុងតូក្យូរងគ្រោះពីរលកកំដៅដ៏អាក្រក់បំផុតមិនធ្លាប់មាន នៅក្នុងខែមិថុនា នេះ ទៅដល់ ៤០,២ អង្សារ នៅក្នុងតំបន់ Isezakiភាគខាងជើងទីក្រុង

• ថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា រុស្សីបើកការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលសំដៅលើផ្សារទំនើបមួយក្នុងទីក្រុង Kremenchuk ប្រទេសអ៊ុយក្រែនជាកន្លែងដែលមានមនុស្សប្រមូលផ្តុំប្រមាណជាង ១ ០០០ នាក់ ហើយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១៣ នាក់

• ទីក្រុងញូវយ៉កប្រកាសជាទីក្រុងដែលមានមហាសេដ្ឋីលានដុល្លារច្រើនជាងគេបំផុត ៣ ៤៥៦ ០០០ នាក់ និងសេដ្ឋីពាន់លានដុល្លារដល់ទៅ ៥៩ នាក់ ខណៈដែលតូក្យូឈរនៅលំដាប់ទី ២ ហើយទីក្រុងសាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូឈរនៅលំដាប់ទី ៣